Pin it
Utrechtse vijfschaft brengt aardappelen, winterpeen, ui, appel en bruine bonen samen in een stevige maaltijd. De wortel en ui worden zacht. De appel geeft een fris accent tussen de aardappelstukken en bonen.
Deze vegetarische uitvoering blijft bewust grof. Je gebruikt bonen uit pot of blik en kookt de ingrediënten in fasen. Een klein beetje boter en achtergehouden kookvocht zorgen aan het einde voor samenhang.
Vijf hoofdingrediënten voor een stevige pan
Kies vastkokende aardappelen en stevige, friszure appels voor herkenbare stukken. Neem bruine bonen zonder saus en controleer het uitlekgewicht op de verpakking.
- Aardappelen. Vormen de stevige basis en blijven in deze uitvoering grotendeels heel.
- Winterpeen. Geeft zoetheid en zachte oranje plakjes tussen de bonen.
- Uien. Worden tijdens het koken zacht en geven smaak aan het kookvocht.
- Friszure appels. Maken het gerecht minder zwaar en leveren zachte stukjes met een fris accent.
- Bruine bonen. Geven een volle, zachte beet. Gebruik voorgekookte bonen uit pot of blik.
- Roomboter. Verbindt de ingrediënten met een dun laagje kookvocht.
- Zwarte peper. Geeft tegenwicht aan de zoete wortel en appel.
Kook de vijfschaft in fasen
- Snijd de basis. Schil de aardappelen en snijd ze in stukken van ongeveer 3 cm. Maak de winterpeen schoon en snijd hem in halve plakjes van 5 mm. Snijd de uien in dunne halve ringen.
- Kook aardappel, wortel en ui. Doe ze met het zout in een ruime pan. Voeg water toe tot alles net onderstaat. Breng aan de kook en laat met het deksel schuin op de pan 12 minuten zacht koken.
- Voeg de appel toe. Schil ondertussen de appels en verwijder de klokhuizen. Snijd het vruchtvlees in stukken van ongeveer 2 cm. Voeg toe en kook 5 minuten mee.
- Warm de bonen mee. Spoel de bruine bonen af en laat uitlekken. Voeg ze toe en laat nog ongeveer 5 minuten zacht koken. Controleer of aardappel en wortel gaar zijn en volg zo nodig een langere opwarmtijd op het bonenetiket.
- Giet voorzichtig af. Houd 150 ml kookvocht apart. Giet het overige vocht af en laat de pan 1 minuut zonder deksel uitdampen.
- Schep smeuïg. Voeg de boter, peper en eerst 2 eetlepels kookvocht toe. Schep voorzichtig om. Voeg alleen extra kookvocht toe als het gerecht droog oogt en verdeel over vier diepe borden.
Utrechtse vijfschaft met herkenbare stukken
De aardappelkeuze bepaalt hoeveel structuur je overhoudt. Vastkokende aardappelen blijven tijdens het koken beter heel dan kruimige soorten. Dat onderscheid wordt ook uitgelegd door de University of Minnesota Extension. Voor deze uitvoering zijn herkenbare stukken juist prettig.
Snijd de wortel dunner dan de aardappel. Dikke brokken winterpeen kunnen nog stevig zijn terwijl de aardappelen al gaar zijn. Prik tegen het einde in beide ingrediënten. Een mespunt moet zonder veel weerstand naar binnen gaan.
Gebruik na het afgieten een brede lepel. Schep vanaf de bodem omhoog en draai de pan tussendoor een stukje. Een paar aardappelranden mogen afbrokkelen. Dat geeft het gerecht samenhang. Vermijd langdurig roeren of stevig stampen als je de bonen heel wilt houden. Ook een staafmixer past niet bij deze grove uitvoering.
Appel en bonen komen later
De appel heeft minder kooktijd nodig dan de aardappelbasis. Voeg je alles tegelijk toe, dan kan de appel verdwijnen tussen de andere ingrediënten. Stukken van ongeveer 2 cm krijgen in de laatste kookfase zachte randen. Hoeveel ervan heel blijft, hangt ook af van het appelras.
Gebruik een stevige, friszure handappel. Een Granny Smith is een bruikbare keuze. Een bloemige appel geeft eerder een zachtere massa. Wil je dat, dan kun je die gebruiken, maar verwacht minder duidelijke appelstukjes op je bord.
Bruine bonen uit pot of blik zijn al gaar. Volgens het Voedingscentrum hoef je deze peulvruchten alleen volgens het etiket op te warmen. Daarom gaan ze hier pas aan het einde in de pan. Laat het water rustig borrelen en schep weinig om. Gedroogde bonen zijn geen rechtstreekse vervanging. Bereid die eerst afzonderlijk volgens de verpakking.
Boter verbindt zonder zware saus
Na het afgieten hoort de vijfschaft vochtig te zijn zonder een plas onderin de pan. Laat hem daarom kort uitdampen voordat je boter toevoegt. De boter smelt tegen de warme ingrediënten. Met een klein beetje kookvocht wordt het geheel gemakkelijker om te scheppen.
Begin met 2 eetlepels vocht. Voeg daarna steeds één eetlepel toe en kijk wat het gerecht nodig heeft. Appel en ui leveren zelf ook vocht. Alle 150 ml ineens toevoegen is daarom meestal te veel. Is de pan toch waterig geworden? Laat hem kort op laag vuur staan zonder deksel en schep voorzichtig om.
Voor een zuivelvrije, veganistische uitvoering vervang je de boter door 2 eetlepels koolzaadolie. De vijf hoofdingrediënten blijven hetzelfde. Proef pas na het omscheppen of extra zout nodig is. Het zoutgehalte van voorgekookte bonen verschilt per verpakking. Serveer eventueel een frisse komkommersalade apart voor wat knapperigheid.
Bewaren zonder een droge tweede maaltijd
Verdeel wat overblijft over ondiepe bakjes. Laat het snel afkoelen en zet het binnen 2 uur afgesloten in de koelkast of vriezer. Het bewaaradvies van het Voedingscentrum voor maaltijdrestjes is maximaal 2 dagen in de koelkast of 3 maanden in de vriezer.
Ontdooi een ingevroren portie in de koelkast. Verwarm daarna in een pan met een klein scheutje water. Begin op laag vuur zodat de bodem niet aanzet. Schep regelmatig vanaf de bodem omhoog en verhit het gerecht door en door tot het overal stomend heet is.
Verwarm alleen de porties die je gaat eten. Gooi een opnieuw opgewarmd restant weg. De appel en aardappel kunnen na invriezen zachter zijn. Voor de duidelijkste stukken maak je de vijfschaft op de dag dat je hem serveert.
Veelgestelde vragen
- Wat zit er in Utrechtse vijfschaft?
De vijf hoofdingrediënten in dit recept zijn aardappelen, winterpeen, ui, appel en bruine bonen. Je maakt ze af met boter en peper. Deze uitvoering is vegetarisch en wordt voorzichtig omgeschept.
- Kan ik gedroogde bruine bonen gebruiken?
Ja, maar bereid ze eerst afzonderlijk volgens de verpakking. Gebruik daarna 500 g gaargekookte, uitgelekte bonen. De voorbereiding en kooktijd van gedroogde bonen vallen buiten de tijden van dit recept.
- Welke aardappelen en appels werken het beste?
Gebruik vastkokende aardappelen als je duidelijke stukken wilt houden. Een stevige, friszure appel zoals Granny Smith past daarbij. Kruimige aardappelen en bloemige appels geven een zachtere uitvoering.
- Moet je vijfschaft stampen?
Voor dit recept hoeft dat niet. Schep alles voorzichtig om met boter en een beetje kookvocht. Wil je het grover pletten, druk dan enkele aardappelstukken met een lepel stuk zonder alle bonen fijn te maken.
- Hoe maak ik deze vijfschaft veganistisch?
Vervang de 30 g roomboter door 2 eetlepels koolzaadolie. De overige ingrediënten zijn plantaardig. Controleer bij verpakte bonen altijd de ingrediëntenlijst.
- Kan ik vijfschaft een dag vooruit maken?
Ja. Laat het gerecht snel afkoelen en zet het binnen 2 uur afgesloten in de koelkast. Eet het binnen 2 dagen op en verwarm met een scheutje water tot het overal stomend heet is.
- Wat serveer je bij vijfschaft?
Dit recept levert vier porties als hoofdgerecht. Een frisse komkommersalade past bij de zachte aardappelen en bonen. Houd een eventuele extra saus apart zodat de vijfschaft niet te nat wordt.
